(1) मरीचि के पुत्र कश्यप प्रजापति थे। ब्रह्मदेव की दाहिनी हाथ की बोटे की नली से दक्ष नाम का पुरुष और बाएँ हाथ की बोटे की नली से धरनी नाम की स्त्री जन्मीं। उन दोनों से एक हज़ार-हज़ार महा ऋषि जन्मे। (2) ब्रह्मा के मानस पुत्रों में दूसरे स्थान पर रहने वाले अंगिरस्‍ु को उद्दध्य, बृहस्पति और संवर्त जैसे पुत्र हुए। बृहस्पति देवताओं के आचार्य बने। (3) मैत्रि (अत्रि) नामक मानस पुत्र से अनेक महा मुनि जन्मे। (4) पुलस्त्य नामक ब्रह्मा के मानस पुत्र से राक्षसों का जन्म हुआ। (5) पुलह नामक मानस पुत्र से किन्नर और किमपुरुष वर्ग उत्पन्न हुए। (6) क्रतू नामक मानस पुत्र से पक्षियों की जाति उत्पन्न हुई।

   
    

शान्तिपर्व (Mahabharat) - 12. शान्तिपर्व(महाभारत)


॥ श्रीः ॥
12.186. अध्यायः 186
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
भृगुणा भरद्वाजंप्रति सर्वेषां ब्राह्मणत्वाविशेषेपि क्षत्रियादिवर्णविभागस्य तत्तत्स्वैराचारनिबन्धनत्वोक्तिः॥ 1॥


Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text

भृगुरुवाच। 12-186-0x(5935)(72416)
असृजद्ब्राह्मणानेव पूर्वं ब्रह्मा प्रजापतीन्।
आत्मतेजोभिनिर्वृत्तान्भास्कराग्निसमप्रभान्॥ 12-186-1(72417)
ततः सत्यं च धर्मं च तपो ब्रह्म च शाश्वतम्।
आचारं चैव शौचं च सर्गादौ विदधे प्रभुः॥ 12-186-2(72418)
देवदानवगन्वर्गा दैत्यासुरमहोरगाः।
यक्षराक्षसनागाश्च पिशाचा मनुजास्तथा॥ 12-186-3(72419)
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्च द्विजसत्तम।
ये चान्ये भूतसङ्घानां संघातास्तांश्च निर्ममे॥ 12-186-4(72420)
ब्राह्मणानां सितो वर्णः क्षत्रियाणां तु लोहितः।
वैश्यानां पीतको वर्णः शूद्राणामसितस्तथा॥ 12-186-5(72421)
भरद्वाज उवाच। 12-186-6x(5936)
चातुर्वर्ण्यस्य वर्णेन यदि वर्णो विभज्यते।
सर्वेषां खलु वर्णानां दृश्यते वर्णसंकरः॥ 12-186-6(72422)
कामः क्रोधो भयं लोभः शोकश्चिन्ता क्षुधा श्रमः।
सर्वेषां नः प्रभवति कस्माद्वर्णो विभज्यते॥ 12-186-7(72423)
स्वेदमूत्रपुरीषाणि श्लेष्मा पित्तं सशोणितम्।
तनुः क्षरति सर्वेषां कस्माद्वर्णो विभज्यते॥ 12-186-8(72424)
जङ्गमानामसङ्ख्येयाः स्थावराणां च जातयः।
तेषां विविधवर्णानां कुतो वर्णविनिश्चयः॥ 12-186-9(72425)
भृगुरुवाच। 12-186-10x(5937)
न विशेषोऽस्ति वर्णानां सर्वं ब्राह्ममिदं जगत्।
ब्राह्मणाः पूर्वसृष्टा हि कर्मभिर्वर्णतां गताः॥ 12-186-10(72426)
कामभोगप्रियास्तीक्ष्णाः क्रोधनाः प्रियसाहसाः।
त्यक्तस्वधर्मा रक्ताङ्गास्ते द्विजाः क्षत्रतां गताः॥ 12-186-11(72427)
गोषु वृत्तिं समाधाय पीताः कृष्युपजीविनः।
स्वधर्मान्नानुतिष्ठन्ति ते द्विजा वैश्यतां गताः॥ 12-186-12(72428)
हिंसानृतप्रिया लुब्धाः सर्वकर्मोपजीविनः।
कृष्णाः शौचपरिभ्रष्टास्ते द्विजाः शूद्रता गताः॥ 12-186-13(72429)
इत्येतैः कर्मभिर्व्यस्ता द्विजा वर्णान्तरं गताः।
धर्मो यज्ञक्रिया चैषां नित्यं न प्रतिषिध्यते॥ 12-186-14(72430)
इत्येते चतुरो वर्णा येषां ब्राह्मी सरस्वती।
विहिता ब्रह्मणा पूर्वं लोभात्त्वज्ञानतां गताः॥ 12-186-15(72431)
ब्राह्मणा ब्रह्मतन्त्रस्थास्तपस्तेषां न नश्यति।
ब्रह्म धारयतां नित्यं व्रतानि नियमांस्तथा॥ 12-186-16(72432)
ब्रह्म वैव परं सृष्टं ये तु जानन्ति ते द्विजाः।
तेषां बहुविधास्त्वन्ये तत्रतत्र द्विजातयः॥ 12-186-17(72433)
पिशाचा राक्षसाः प्रेता विविधा म्लेच्छजातयः।
प्रनष्टज्ञानविज्ञानाः स्वच्छन्दाचारचेष्टिताः॥ 12-186-18(72434)
प्रजा ब्राह्मणसंस्काराः स्वकर्मकृतनिश्चयाः।
ऋषिभिः स्वेन तपसा सृज्यन्ते चापरे परैः॥ 12-186-19(72435)
आदिदेवसमुद्भूता ब्रह्ममूलाक्षयाव्यया।
सा सृष्टिर्मानसी नाम धर्मतन्त्रपरायणा॥ ॥ 12-186-20(72436)

इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि षडशीत्यधिकशततमोऽध्यायः॥ 186॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-186-2 स्वर्गाय विदधे इति ध. झ. पाठः॥ 12-186-5 सितः स्वच्छः सत्वगुणः। लोहितो रजोगुणः। पीतकः रजस्तमोव्यामिश्रः। असितः कृष्णः॥ 12-186-6 इदमाक्षिपति चातुर्वर्ण्यस्येति। वर्णेन जात्या वर्णः सात्विकत्वादिर्यदि विभज्यते तन्नेति शेषः। तत्र हेतुः सर्वेषामिति॥ 12-186-7 नोऽस्माकं ब्राह्मणानामपि॥ 12-186-9 जगंमानां पश्वादीनाम्॥ 12-186-10 ब्राह्मं ब्राह्मणत्वजातिमत्। वर्णतां क्षत्रियादिभावम्॥ 12-186-11 रक्ताङ्गा रजोगुणमयाः॥ 12-186-14 व्यस्ताः पृथक्कृताः॥ 12-186-15 चतुरश्चत्वारः। ब्राह्मी वेदमयी॥ 12-186-16 ब्रह्मतन्त्रं वेदोक्तानुष्ठानम्॥ 12-186-17 ये न जानन्ति तेऽद्विजाः इति ध. झ. ट. पाठः॥ 12-186-19 ब्रह्मणि वेदे विहितो ब्राह्मणः संस्कारो यासां ता वेदोक्तसंस्कारवत्यः। अपरेऽर्वाचीना ऋषयः परैः प्राचीनैः सृज्यन्ते॥ 12-186-20 अक्षया नाशहीना। अव्यया अपचयहीना॥


Mahabharat- Hindi (Devanagari) 100000 shlokas

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.